50 jaar GTI: de Golf IV GTI was de incognito sportieveling zonder scherpe randjes

In de serie 50 jaar GTI kijken we terug op elke generatie die het GTI-logo droeg — of in dit geval: bewust niet droeg. De Golf IV GTI (1998-2003) is de meest volwassen en tegelijkertijd de minst besproken GTI uit de geschiedenis. Waar zijn voorganger de Golf III GTI bekritiseerd werd om gebrek aan scherpte en zijn opvolger de Golf V GTI het vuur terugbracht met de legendarische 2.0 TFSI, koos de vierde generatie een geheel eigen pad. Geen grote woorden, geen bravoure. “Snel en individueel” was het devies, en dat vatte de auto perfect samen. Onder leiding van Ferdinand Piëch werd de Golf IV een toonbeeld van kwaliteit en verfijning — een auto die liever indruk maakte met zijn paneelpassingen dan met een GTI-badge op de neus. Wereldwijd rolden er 164.859 exemplaren van de band, en toch lijkt bijna niemand het erover te hebben. Tijd om dat recht te zetten.

Evolutie in plaats van revolutie

De Golf IV was het geesteskind van designchef Hartmut Warkuß en zijn team, die nadrukkelijk terugkeken naar het DNA dat Giorgetto Giugiaro in 1974 had neergelegd bij de allereerste Golf. Strakke lijnen, een helder silhouet en een zelfverzekerde houding zonder onnodige tierelantijnen. Waar de Golf III met zijn afgeronde vormen een stap richting anonimiteit had gezet, bracht de Golf IV de scherpte terug in het ontwerp — maar dan op een ingetogen, bijna Scandinavische manier.

Maar het was niet Warkuß die de Golf IV tot een keerpunt maakte in de Volkswagen-historie. Dat was Ferdinand Piëch, de man die in 1993 het roer overnam als bestuursvoorzitter van het Volkswagen-concern. Piëch was geobsedeerd door kwaliteit. Niet kwaliteit als marketingterm, maar kwaliteit als meetbaar gegeven. Hij eiste minimale toleranties in de productie, perfecte paneelpassingen en materialen die een klasse hoger lagen dan wat je van een auto in dit segment mocht verwachten. Zijn filosofie liet zich samenvatten in drie woorden: “Klasse für die Masse.”

Die obsessie drong door tot in de kleinste details. De blauwe klokken met rode wijzers in het instrumentarium? Piëch. De manier waarop de portieren dichtvielen met een solide, droge klap in plaats van het blikkerige geluid dat je bij veel concurrenten hoorde? Piëch. De Golf IV voelde aan als een auto die tienduizend euro meer kostte dan het prijskaartje aangaf, en dat was precies de bedoeling.

Bron: Volkswagen Nederland

En dan de GTI-versie. Of beter gezegd: de auto die je pas als GTI herkende als je goed keek. Want Volkswagen maakte een opmerkelijke keuze: het GTI-logo verdween van de grille. Geen rode streep zoals bij de Golf I en II, geen GTI-badge op de neus zoals bij de Golf III. De enige visuele aanwijzingen waren de 16-inch BBS RX II-velgen, de rode remklauwen en de subtiele sideskirts. Je moest een kenner zijn om op een parkeerplaats het verschil te zien tussen een keurig aangeklede Golf en een GTI.

Het was de “incognito GTI” — een auto die zijn sportieve karakter verborg achter de façade van burgerlijkheid. Volkswagen koos bewust voor zekerheid boven scherpte, voor verfijning boven vertoon. In een tijdperk waarin concurrenten als de Peugeot 306 GTi-6 en de Honda Civic Type R schreeuwden om aandacht met grote spoilers en agressieve bodykits, fluisterde de Golf IV GTI. En juist dat fluisteren maakte hem uniek.

Het breedste motorenprogramma ooit

Geen enkele GTI voor of na de Golf IV bood zo’n breed scala aan motoriseringen. Volkswagen gooide de deuren wagenwijd open en leverde de GTI met maar liefst zes verschillende motorvarianten — een diversiteit die vandaag de dag ondenkbaar zou zijn.

De instapper was de 2.0 viercilinder met 115 pk. Laten we eerlijk zijn: dit was geen motor die het bloed sneller deed stromen. Van 0 naar 100 km/u in 9,6 seconden en een topsnelheid van 203 km/u — cijfers die zelfs in 1998 niet bepaald indrukwekkend waren voor een auto met GTI op de achterklep. Maar de 2.0 was betrouwbaar, goedkoop in onderhoud en voor veel kopers de toegangspoort tot het GTI-universum.

De motor die de meeste liefhebbers vandaag de dag zoeken, is de 1.8T twintigkleps turbo met 150 pk. Dit was de sweet spot van het gamma: genoeg vermogen om plezier te hebben, een turbo die voor een aangename duw in de rug zorgde vanaf zo’n 2.500 toeren en een motor die zich uitstekend leende voor het opvoeren. Met een simpele softwarewijziging haalden veel eigenaren er 180 tot 200 pk uit, en de motor kon het hebben. De 1.8T was de basis van een hele tuningcultuur die tot op de dag van vandaag leeft.

Dan was er de 2.3 V5 met 150 of 170 pk — misschien wel de meest eigenzinnige motor in het gamma. Een vijfcilinder in een GTI: het klonk als een vergissing, maar het werkte verrassend goed. De V5 leverde een breed koppelplateau en een karakteristiek geluid dat ergens tussen een viercilinder en een zescilinder in hing. Het was geen motor voor de puristen, maar wel een motor met persoonlijkheid.

Bron: Volkswagen Nederland

En dan de motor die misschien wel de grootste verrassing was: de 1.9 TDI met 110 of 150 pk. Ja, een diesel-GTI. De Golf IV GTI was de eerste auto in de geschiedenis die het GTI-logo combineerde met een dieselmotor. Het klinkt als heiligschennis, en veel puristen vonden het dat ook. Maar de 150 pk sterke TDI met 320 Nm koppel was in de praktijk een verrassend leuke auto om mee te rijden. Het enorme koppel vanaf lage toerentallen gaf de auto een soort moeiteloze kracht die de turbobenzines niet konden evenaren. En met een verbruik dat richting de 1 op 18 ging, kon je er ook nog eens de hele week mee naar je werk zonder de portemonnee leeg te rijden.

Qua gewicht bleef de Golf IV GTI redelijk in de hand: tussen de 1.250 en 1.350 kg, afhankelijk van de motorisering en uitrusting. Dat was zwaarder dan de Golf III GTI, maar de stijfere carrosserie en het geavanceerdere onderstel compenseerden dat grotendeels.

In Nederland werden de prijzen nog uitgedrukt in guldens. De Golf IV GTI kostte bij de dealer tussen de fl. 48.500 en fl. 68.000, afhankelijk van de gekozen motor en uitrusting. Omgerekend naar euro’s was dat ruwweg 22.000 tot 31.000 euro — bedragen waar je vandaag de dag niet eens een kale Golf voor koopt.

Meer GT dan GTI

Hier komen we bij het punt waar de Golf IV GTI de meningen verdeelt. Want rijden deed hij anders dan elke GTI voor hem. Volkswagen koos nadrukkelijk voor comfort en stabiliteit boven scherpte en speelsheid. De Golf IV GTI was meer een GT dan een GTI in de traditionele zin van het woord.

Op de snelweg was de auto fenomenaal. Stabiel als een plank bij hoge snelheden, gedempt en verfijnd over lang asfalt, met een geluidsniveau in het interieur dat eerder aan een Passat deed denken dan aan een hot hatch. De 1.8T met 150 pk duwde je soepel naar 220 km/u op de Autobahn, en de auto voelde daarbij alsof hij nog lang niet aan zijn limiet zat. Het was het soort auto waarmee je op vrijdagmiddag vanuit Amsterdam naar München kon rijden zonder moe aan te komen.

Maar op een bochtig landweggetje miste je iets. De besturing was precies maar gaf weinig feedback. Het onderstel was competent maar niet uitnodigend. Waar een Peugeot 306 GTi-6 je aanmoedigde om elke bocht als een uitdaging te zien, stelde de Golf IV GTI zich op als een volwassen metgezel die liever netjes door de bocht rolde dan er met gierende banden doorheen te schieten. De auto deed alles goed, maar hij deed weinig dat je hart sneller liet kloppen.

Dat was een bewuste keuze. Volkswagen wilde een auto bouwen die de GTI-naam droeg maar die paste bij het kwaliteitsoffensief van Piëch. Een auto die je kon verkopen aan de advocaat die doordeweeks naar kantoor reed en in het weekend af en toe een sportieve rit wilde maken, zonder dat hij zich ongemakkelijk voelde bij het gebrek aan verfijning. De Golf IV GTI was de GTI voor mensen die eigenlijk een GT wilden maar de praktische carrosserie van een hatchback nodig hadden.

Was dat erg? Dat hangt af van je perspectief. Als je een auto zocht die je op de Nürburgring het gevoel gaf een held te zijn, was de Golf IV GTI niet je auto. Maar als je een auto zocht die je elke dag kon rijden, die er goed uitzag zonder op te vallen, die gebouwd was met een kwaliteit die zijn prijsklasse ver ontsteeg en die wanneer je het vroeg gewoon snel was — dan was er niets beters.

De 25 Jahre Edition: terug naar de kern

In 2001 vierde Volkswagen het 25-jarig jubileum van de GTI met een speciale editie die liet zien dat Wolfsburg het recept echt niet vergeten was. De Golf IV GTI 25 Jahre Edition was de scherpste Golf IV GTI die je kon kopen, en hij maakte veel van de kritiek op het standaardmodel in één klap ongedaan.

De basis was de 1.8T motor, maar dan opgeschroefd naar 180 pk. Daarnaast kreeg de 25 Jahre Edition een zesbak — een handgeschakelde zestrapsversnellingsbak die directer en sportiever aanvoelde dan de vijfbak in het standaardmodel. Het onderstel werd aangescherpt met stijvere veren en dempers, en de auto stond op imposante 18-inch BBS-velgen die de wielkasten volledig vulden.

Maar het mooiste detail was misschien wel het kleinste: de terugkeer van de golfbalvormige versnellingspook. Dat iconische onderdeel, dat in de allereerste Golf GTI uit 1976 al aanwezig was, was in de tussenliggende generaties verdwenen. De 25 Jahre Edition bracht het terug als een knipoog naar de oorsprong, en het werkte. Elke keer dat je je hand op die versnellingspook legde, voelde je de verbinding met vijfentwintig jaar GTI-historie.

En dan was er de Nederlandse versie. Want Volkswagen Nederland deed iets bijzonders: in samenwerking met ABT Sportsline werden er 100 exemplaren van de 25 Jahre Edition geleverd met een motorvermogen van maar liefst 210 pk. Die honderd auto’s, exclusief voor de Nederlandse markt, zijn vandaag de dag de heilige graal voor Golf IV GTI-verzamelaars. Met 210 pk uit de 1.8T, het aangescherpte onderstel en de exclusieve ABT-tuning was dit de Golf IV GTI zoals hij altijd had moeten zijn: snel, scherp en met net genoeg bravoure om de incognito-filosofie los te laten.

De 0-100 tijd van de 180 pk-versie bedroeg 7,9 seconden, met een topsnelheid van 228 km/u. De ABT-versie met 210 pk was uiteraard nog sneller, al publiceerde Volkswagen daar geen officiële cijfers van. Eigenaren spreken van tijden rond de 7 seconden vlak — indrukwekkend voor een voorwielaangedreven hatchback uit 2001 die nog op relatief bescheiden bandenbreedtes reed.

De Golf IV GTI in Nederland vandaag

Ruim twintig jaar na het einde van de productie heeft de Golf IV GTI een interessante positie ingenomen op de Nederlandse markt. De auto balanceert op het randje van de klassiekerstatus: exemplaren uit 1998 en 1999 zijn inmiddels oud genoeg om in aanmerking te komen voor oldtimerregelingen, en de rest volgt in rap tempo.

Voor wie overweegt een Golf IV GTI aan te schaffen, is een grondige check via het kenteken bij de RDW essentieel. De tellerstandregistratie geeft inzicht in de kilometerhistorie, en bij een auto van deze leeftijd wil je zeker weten dat er niet met de teller gerommeld is. Controleer ook de APK-historie: een Golf IV GTI die jarenlang zonder problemen door de keuring is gekomen, vertelt een verhaal van goed onderhoud. Via het kenteken kun je bij de RDW bovendien checken of de auto geïmporteerd is — veel Golf IV GTI’s op de Nederlandse markt zijn ooit als occasion uit Duitsland gehaald, en dat is op zich niet erg, maar het is wel iets om rekening mee te houden bij het beoordelen van de onderhoudshistorie.

De prijzen op de occasionmarkt variëren enorm. Een 2.0 met hoge kilometerstand kun je vinden vanaf zo’n 3.000 tot 5.000 euro, maar verwacht dan een auto die de nodige aandacht nodig heeft. Een nette 1.8T met 150 pk en een gedocumenteerde onderhoudshistorie vraagt al snel 8.000 tot 12.000 euro, en dat bedrag stijgt gestaag. De 25 Jahre Edition in goede staat gaat voor 15.000 tot 25.000 euro over de toonbank, en de honderd Nederlandse ABT-exemplaren — als je er al een kunt vinden — zijn inmiddels verzamelobjecten waar prijzen van 30.000 euro en meer voor worden gevraagd.

Waar moet je op letten bij aankoop? De 1.8T-motor is in de basis sterk, maar heeft een paar bekende aandachtspunten. De turbo kan na 150.000 kilometer slijtage vertonen, de bobines (ontstekingsspoelen) zijn een terugkerend onderhoudspunt en de kunststof koelvloeistofleidingen worden na twintig jaar bros. Controleer ook de staat van het onderstel: de originele dempers en veren zijn inmiddels ver voorbij hun houdbaarheidsdatum, en een set kwaliteitsdempers is een investering van enkele honderden euro’s die het rijgedrag transformeert.

De carrosserie van de Golf IV is over het algemeen goed beschermd tegen roest, maar controleer de wielkastranden, de onderkant van de portieren en de area rondom de achterruit. Volkswagen gebruikte in deze periode gegalvaniseerd staal, maar geen enkele auto is immuun voor de tand des tijds — zeker niet na meer dan twintig Nederlandse winters.

Qua verzekering is de Golf IV GTI relatief betaalbaar. De auto valt niet in de hoogste verzekeringsklassen en de onderdelen zijn nog goed verkrijgbaar, zowel origineel als aftermarket. Dat maakt de Golf IV GTI tot een van de meer toegankelijke klassiekers op de Nederlandse markt: je kunt er daadwerkelijk mee rijden zonder dat elke reparatie een financiële nachtmerrie wordt.

Conclusie

De Golf IV GTI was niet de spannendste GTI. Hij was niet de snelste, niet de scherpste en niet de meest charismatische. Maar hij was misschien wel de meest volwassen. In een tijdperk waarin Ferdinand Piëch Volkswagen transformeerde van een bouwer van degelijke volksauto’s naar een concern dat de premiummerken het vuur aan de schenen legde, was de Golf IV GTI het bewijs dat kwaliteit en sportiviteit hand in hand konden gaan.

De keuze om het GTI-logo van de grille te halen was symbolisch voor de hele filosofie achter deze auto. De Golf IV GTI had het niet nodig om te schreeuwen. Hij liet zijn kwaliteit spreken — in de manier waarop het portier dichtviel, in de precisie van de paneelpassingen, in de rust waarmee de 1.8T turbo je naar ongekende snelheden bracht op de Autobahn.

Met het breedste motorenprogramma ooit, de eerste diesel-GTI in de geschiedenis en de bijzondere Nederlandse ABT 25 Jahre Edition bewees de Golf IV GTI dat de drie letters GTI meer betekenden dan alleen vermogen en rondetijden. Het ging om karakter, om identiteit, om de belofte dat een auto met een Volkswagen-logo net zo goed gebouwd kon zijn als wat dan ook.

Vandaag, terwijl we vijftig jaar GTI vieren, verdient de Golf IV zijn plek in het pantheon. Niet als de held van het verhaal, maar als het stille, competente hoofdstuk dat de brug sloeg tussen de rauwe charme van de vroege GTI’s en de technologische hoogstandjes die zouden volgen. De incognito sportieveling zonder scherpe randjes — en misschien juist daarom, na al die jaren, een auto om van te houden.

Bron: Volkswagen Nederland